
Hommage à Irénée Braillard, aux obsèques du 23 mars 2026
Bin d’amâ «Irèdzoua», kemin irè ton chorènon
L’è outoua den’andrenâye dou patê ke t’âmè prà, ke no no chin rinkontrâ: cht’a-dre din na rèpètichyon dè tèâtro de la Tropa di patêjan de la Grevire. L’è ke t’in chavê on tro chu la fathon dè betâ in thêne è dè dzuyi din na pithe dè tèâtro, kemin t’in d’avê dzuyi in mache avui tè j’êmi patêjan è patêjannè deché è delè, ma chuto avui hou de la Grevire. L’è tè achebin ke vinyivè kotyè kou akutâ lè novi j’akteujè è akteu, kemin lè pye dzouno achebin, po ke nouthra bala linvoua chêyê prononhyi ou pye djuchto. Rèmarhyin po to chin ke t’â fê po nouthron patê.
T’amâvè tan nouthron patê ke te le tsantâvè pêrto yô on povê trovâ dè tyè chè rèdzoyi le kà: in korcha chu lè montanyè dè ten’Intyamon tant’ amâ, oubin outoua de na trâbya è d’on vêro avui tè j’êmi tsantèri è tsantéridè.
T’amâvè tan nouthron patê ke t’i intrâ din lè komité por idji la dzin a fére a tsèvanthi è rèkonyèthre nouthra linvoua. Dinche t’i j’ou on grâta-papê dè rèthèta dou komité de la Grevire.
Pu, po bayi man a nouthron prèjidin kantonal d’on yâdzo, t’i j’ou bochê de la Chochyètâ kantonale di patêjan fribordzê è, po fourni, t’â akchèptâ d’in ithre achebin le vice-prèjidin.
Lè tsifro, l’èthê pâ chin ke t’amâvè: lè mo è le dèvejâ t’alâvan mi. Dinche, t’â bayi ton tin po publèyi di lêvro, chuto le Trèjouâ dou patê fribordzê in 2008 è le Rèkuyo d’èkri patê in 2016.
Pu chon arouvâ lè rèbritsè dè chindâ, ma todoulon t’â vouèrdâ ta boun’imeu è t’amâvè rèdjindre lè kobyè dè dzoyà patêjan, in dzuyin onko ou tèâtro pê Vupin din la pithe «Portyè pâ no?» in 2013 avui la Tropa dou Dzubyà. T’â achebin akonpanyi la Tropa dè tèâtro di patêjan de la Grevire onko hou dêri tin.
No j’an achebin pu kontâ chu tè kan nouthron komité l’a j’ou fôta dè chè dèkarkachi li a dou j’an dè chin: dèkouthè tè, no j’an menâ inn’an lè chèanthè, achebin lè min agrèâbyè. No j’an fê ou mi, è no j’an pu kontâ chu tè.
È la ya l’a kontinuâ, pyèna dè nyêrga, dè patê è dè tsan tanty’a kotyè dzoua. Po fére a profitâ nouthra linvoua di konyèchanthè d’on patêjan dè rèthèta, t’â akchèptâ l’evê pachâ d’ithre le prèjidin dou jury fribordzê dou konkour interrèjional dè patê francoprovençal po chti l’outon, pê le Val d’Aoste, avui dou j’ôtro j’êmi patêjan ke chon achebin ora din on prèvon l’abatèmin.
Bin d’amâ Irénée, ou non dou komité de la Chochyètâ kantonale di patêjan dou tyinton dè Friboua, tè dyo nouthra rèkonyèchanthe po ton grô è prèthu l’ingadzèmin din la tsèvanthe dè nouthra linvoua è dè nouthrè kothemè achebin. Avui tè, no pêjin on farmo chuti patêjan.
No prèjinton, dou fon dè nouthron kà, a Maguy è a ta famiye ke chon din la pêna in chti dzoua, nouthrè kondolèanthè.
T’i modâ chebetamin po le Gran Patchi, intre lè tsamo è lè bèthètè chèrvâdzè. Du Lé-Hô, te poré no dre, kemin la pevôla biantse d’on èkrivin d’La Rotse «Ma na, rèvinyo pâ d’on chondzo, chin l’è lè fôdè, lè linhyu di j’andzè k’inpantson le lindzo kan fan la bulya dou Bon dyu».
Ora, chàbra in bon rèpou, avui l’amihyâ dè tot’è ti tè j’êmi patêjannè è patêjan.
Carmen Buchillier,
prèjidinte de la Chochyètâ kantonale di patêjan fribordzê
Hommage à Jean-Marie Monnard, aux obsèques du 11 juillet 2024
Dou mo po nouthron’êmi Djanè Monâ
Katchi din ton vâ, te duchèré t’apèchuêdre de na pitita frâja ke te n’in d’irè fyê :
– Chu Djanè a l’André ou martsô.
Din ta ya, t’â j’ou bin di rèbritsè, ma t’â todoulon vouèrdâ la titha a la bouna pyathe.
T’â bayi di kour dè patê avu la chochyètâ di Takounè, t’â achebin dzuyê dou tèâtro è tsantâ avui le Kà dè Li, lè tsantèri dè la chochyètâ.
T’â achebin rèchu la bal’èthêla d’ouâ, la medâye di mantinyâre dou patê Fribordzê.
T’i j’ou le grâta-papê dè la chochyètâ di patêjan bin di j’an è, t’â fê partya dè la komichyon d’où dikechenéro patê è dè la chochyètâ di barbu dè la Grevire.
L’y a bin kotyè tin, te le chavé dzà, ma te katchivè ton dju po pâ fére dè la pêna i j’ôtro. La larnècha le chavi prà. Katchi dêrê le bâti dè la pouârta l’avi dza rèjèrvâ ta pyathe ou Patchi d’Amon.
Din ton vâ, avu to kapè è tè berihyo, ta bârba katchivè le piti fôri ke t’avé dè kothemè. Chin oubyâ, dèkouthè tè, ta krochèta pirogravâye « Djanè a l’André ou martsô ».
L’è todoulon tru vuto po dèbantchi.
Apri to chin, on tè kouâjè to dè bon pê le Patchi d’Amon, du yô te pori oure è tsantâ, din la trantchilitâ è la pé, la brijon dè l’oura et le chon di hyotsètè din lè vani dè l’in-delé.
Irè èkri din la gajèta :
– L’é vouèrdâ in mè mè choufranthè po pâ vo fére dè la bila.
Dè la pâ dè ti lè patêjan :
– Adju Djanè !
Djirâ Genoud,
membre du comité cantonal des patoisants fribourgeois et ami
Hommage à Marcel Thürler aux obsèques du 9 juillet 2024
D’amâ Marcel, oubin d’amâ Tutu, kemin ti tè j’èmi t’apèlâvan pêr amihyâ,
Mè chinbyè ke chu d’obedji dè dèvejâ patê, ôtramin du lé-hô te
me farè on rèproudzo.
Ma l’é kan mimo on rèproudzo a tè dre, l’è dè no fére ‘na
pouta chorèprêcha, ch’inmodâ dinche rido, chin prèvinyi, léchin,
ta famiye è tè j’èmi orfenè è din ‘na monchtra pêna.
Ma chtou dêri tin, ti j’ou chèkutâ pê di mâlà ke t’an teri bâ, è on
krouyo tsankro l’a j’à réjon dè ton cholido koâ k’on krêyê
invinchubyo.
Mè fudrè prà è prà dè pâdzè po kontâ ton ‘ingadzèmin, rintyè
po le patê. In Grevire, ou tyinton, a la Remanda, parto, parto tâ
bayi dè ta chapyinthe, ton chavê è ton kà po la tsèvanthe dè
nouthron bi patê. Avoui ‘na kobya dè chuti patêjan, t’â menâ a
bin la rèalijachyon d’on novi dikchenéro franché-patê, on
dokumin indichpinchâbyo po ti lè patêjan. Ti j’à tantyè a Bèrna
défindre (in franché bin chur) la Charte européenne des
langues régionales ou minoritaires, le patê ou dzoua d’ora
rèkonyu a Strasbourg. T’â betâ chu pi ‘na komichyon po
l’inichyachyon dou patê din lè j’èkoulè,
organijâ la fitha intèrnachyonale di patêjan in 2013 a Bulo, yô
t’â rèchu la bala rèkonpincha dè mantinyâre.
È la lichta di j’ingadzèmin prindrè onko prà dè linyè è dè linyè po to nomâ.
Vouè, mimamin che no chin èfondrâ, no dêvon no rèbetâ chu
pi po chouêdre le tsemin ke no j’anhyan l’an trachi, yô t’â betâ
totè tè fouârthè po ke chi bi lingâdzo chê gro mi betâ in yuva, è
ke nouthrè dzouno chon in trin dè prindre la rèlêva.
Vouè, no tè dèmandin dè vèyi chu no, no j’idji, no chotinyi è
no bayi le korâdzo è la nyèrga po tsèvanhyi yin è grantin
nouthra bala linvoua ke no tin a kà.
Adyu Marcel, adyu Tutu, no dèvin rèdre le mèchâdzo ke t’â tan
chovin ritoulâ :
dèvejâdè patê, l’è betâ dou chèlà din cha vouê,
è no j’in dan balèbin fôta.
È l’è avoui lè lègremè din lè j’yè ke pâcho la parola ou
tsantèri di Gruvèrin po tè dre a rèvêre in mujika.
(Lucien Menoud a interprété Adyu mon bi payi, que Marcel affectionnait particulièrement)
Irénée Braillard,
vice-président du comité cantonal des patoisants fribourgeois et ami
Hommage à Albert Kolly aux obsèques du 26 avril 2024
Albert mè chohyè a l’oroye : Marcel, tè fô dèvejâ in patê !
Marthi Albert dè mè rapèlâ ke no chin di patêjan.
In 2009 a la fitha internationale di patê a Bourg-St-Maurice, in Franthe, t’â rèchu le titre dè mantinyâre dou patê in rèkonyechanthe dè ton ingadzèmin po le patê. L’è la pye hôta dichtinkchyon vê lè patêjan.
Te t’i ingagdji dè to ton kà è dè totè tè fouârthe por achurâ ke nouthron patê chè mantinyichè. Grâthe a tè, le dikchenéro l’a yu le dzoua apri 7 an dè travo et vouè l’è adi bin prèjin din nouthron tchinton è chin l’è a ton anà. Chin oubyâ ke t’â achurâ le travo dè bochè di patêjan de la Grevire 28 an.
Ton ingadzèmin chin kontâ, ton korâdzo è chuto ton moral a fére a gurlâ lè vani mè fan chayi lè lègremè. No vouèrdèrin on farmo bi chovinyi dè ton pachâdzo vê lè patêjan fribordzê è Gruvèrin.
Ti tè j’êmi chon inke po tè dre marthi et chuto « Adju Albert ». Lè patêjan fribordzê, lè patêjan de la Grevire pêjon on êmi è chuto on patêjan pachenâ dè chi bi lingâdzo, è on mantinyâre dè rèthèta.
Albert du lé-hô, ora ke tè choufranthe t’an tyithâ, vouêrda on yè chu la chochyètâ kantonale di patêjan fribordzê, è chuto chu lè patêjan de la Grevire, fâ no chunyo du lé-hô che no j’àbyin ôtyè.
Kemin te le dejè chovin kin no no rinkotrâvan, « ora on dévejè patê » è tè dyo a l’oroye : lè patêjan fribordzê tè dyon adju Albert, è vouêrda no ouna bouna kotse a la ruva d’ouna dzà kemin ta kabâna a Proudzin, k’on pori apèlâ «Le Jordil», po kan no no rètràvèron on dzoua lé-hô po dèvejâ patê. N’àbya chuto pâ d’inkotchi kotyè rèvi don t’â le chèkrè, kemin ton « Bi Molèjon » !
Muri l’è la dèchtinâye dè totè lè j’ârmè dè cht’a têra.
Kan la bal’ârma d’on êmi modè po le gran patchi, chè j’êmi ke l’an amâ l’an di lègremè pyin lè j’yè. La mouâ l’è pâ ouna fin, l’è oun’ôtra ya, on michtéro. Albert, le kà breji, no tè rèvèron on dzoua, adju.
Marcel Thürler,
président du comité cantonal des patoisants fribourgeois et grand ami
Bulle, 26 avril 2024
Omâdzo a Moncheu Têno Aubry aux obsèques du 2 juillet 2024
Din nouthra chochyètâ di Yêrdza dè la Yanna
Ti lè mimbro konto.
Ma ou dzoua dè vouè
N’in da yon ke vin dè no tchithâ
Po le gran patchi dou paradi.
Têno irè tanty’a pâ grantin
nouthron bochê, on profècheu, on tsantèri
è on mantinyâre dou patê dè réthèta.
Ma Têno ti jou bin mé tyè chin.
Avouê ta bala mouchtatse byantsèta,
tè piti j’yè pyin dè maliche
è ta chapyinthe,
t’i jou l’ami dè ti.
On grô mèrthi por to chin ke t’â fê por no.
Bon rèpou, Têno
Willy Audergon
président des Yêrdza, patoisants de la Glâne
2 juillet 2024
